Backgammon: stenen uitspelen en de dobbelstenen goed gebruiken

Je mag pas stenen uitspelen wanneer alle stenen die je nog in het spel hebt in je thuisvak staan. Met een exact passend ooggetal haal je een steen van het bijbehorende punt. Met een te hoog ooggetal mag je een steen van je hoogste bezette punt uitspelen, maar je mag daarbij nooit een eigen steen overslaan die nog verder van de uitgang staat. Ook bij het uitspelen moet je beide dobbelstenen gebruiken als een volledige, toegestane beurt dat mogelijk maakt.

De voorbeelden hieronder tonen het thuisvak van Wit rechtsonder, van links naar rechts genummerd van 6 tot 1. In de notatie betekent off dat de steen is uitgespeeld en van het bord af is; stenen op de bar zijn nog in het spel. Elk voorbeeld is een afzonderlijke positie. Stenen van de tegenstander die niet zijn afgebeeld, liggen buiten deze uitsnede van het thuisvak. De uitspelregels van de USBGF vormen de basis voor deze uitleg.

Een exact passend ooggetal: speel uit vanaf het bijbehorende punt

Wit speelt 6–4 • Wit heeft al 8 stenen uitgespeeld. Uitsnede van het thuisvak, van links naar rechts genummerd van 6 tot 1.

Hier gebruik je met 6/off de 6 en met 4/off de 4. Beide dobbelstenen zijn gebruikt en er blijven vijf stenen over. Je hoeft punt 6 niet eerst leeg te maken voordat je met een exact passende 4 een steen van punt 4 uitspeelt. De beperking bij hoger gelegen stenen geldt voor uitspelen met een te hoog ooggetal, niet met een exact passend ooggetal.

Gebruik een te hoog ooggetal voor je verste overgebleven steen

Wit speelt 6–3 • Wit heeft al 9 stenen uitgespeeld. Uitsnede van het thuisvak, van links naar rechts genummerd van 6 tot 1.

Er staat geen steen op 6 of 5, dus je mag met de 6 een steen van 4 uitspelen. Zolang punt 4 nog bezet is, mag je met die 6 geen steen van 2 of 1 uitspelen. Maak de beurt af door de andere steen op punt 4 met de 3 naar punt 1 te verplaatsen. Je gebruikt beide dobbelstenen; in deze reeks speel je met de 3 geen steen uit.

Controleer na elke zet opnieuw welk punt je hoogste bezette punt is. Dat kan tijdens dezelfde beurt veranderen.

Een leeg bijbehorend punt betekent niet automatisch dat je mag uitspelen

Wit speelt 4–2 • Wit heeft al 10 stenen uitgespeeld. Uitsnede van het thuisvak, van links naar rechts genummerd van 6 tot 1.

In de afgebeelde positie mag je niet 3/off spelen met de 4: je steen op 6 staat nog verder van de uitgang. Je kunt met de 4 eerst 6/2 spelen en met de 2 daarna 3/1. Een andere toegestane keuze is 6/4 met de 2, gevolgd door 4/off met de 4. Je bent niet verplicht een steen uit te spelen als je ook een volledige toegestane beurt met verplaatsingen op het bord kunt spelen.

Daarom is ‘speel altijd eerst de hoogste dobbelsteen’ geen goede vuistregel. Je mag beide volgordes kiezen, zolang de volledige beurt aan de regels voldoet.

Beide dobbelstenen gebruiken gaat soms vóór een aantrekkelijke zet

Wit speelt 5–3 • Wit heeft al 13 stenen uitgespeeld. Uitsnede van het thuisvak, van links naar rechts genummerd van 6 tot 1.

Wit heeft nog maar twee stenen. Het lijkt aantrekkelijk om eerst de steen op punt 5 uit te spelen, maar daarna kan de steen op 4 geen drie stappen zetten: Zwart blokkeert punt 1. Je zou dan maar één dobbelsteen hebben gebruikt.

Er is wel een manier om beide te gebruiken: speel 5/2 met de 3 en daarna 4/off met de 5. Na 5/2 is punt 4 je hoogste bezette punt, dus je mag de te hoge 5 gebruiken om die steen uit te spelen. Wit houdt één steen op 2 over. Omdat deze reeks beide dobbelstenen gebruikt, is de beurt met maar één dobbelsteen niet toegestaan. De regelvragen van Backgammon Galore bevestigen dat je geen zet mag kiezen alleen om het gebruik van de andere dobbelsteen te vermijden.

Als geen enkele reeks beide dobbelstenen gebruikt en je elk afzonderlijk wel kunt spelen, moet je de hoogste gebruiken. Heb je bijvoorbeeld nog maar één steen op 1 en gooi je 6–2, speel die steen dan uit met de 6. De partij is afgelopen; voor de 2 is er geen steen meer over.

Wat gebeurt er als je wordt geslagen?

Ook tijdens het uitspelen kunnen er nog stenen van de tegenstander in je thuisvak staan. Laat je een steen alleen achter, dan kan je tegenstander die misschien in de volgende beurt slaan. Een geslagen steen gaat naar de bar. Daardoor staan niet langer al je nog actieve stenen in je thuisvak.

Breng de steen eerst terug in het spel voordat je elders zet, leg opnieuw de route over het bord af en ga pas verder met uitspelen wanneer alle stenen die nog in het spel zijn weer thuis staan. Je mag de laatste steen van buiten je thuisvak met de ene dobbelsteen binnenbrengen en met de overgebleven dobbelsteen in dezelfde beurt beginnen met uitspelen, als die zetten zijn toegestaan. Stenen die al zijn uitgespeeld, komen nooit terug op het bord.

Controleer in deze volgorde: alle actieve stenen thuis; een exact passend of terecht te hoog ooggetal; toegestane landingen; zo veel mogelijk dobbelstenen gebruikt. Controleer daarna de eindpositie voordat je de beurt beëindigt. Lees verder over terugkomen vanaf de bar of houd de starterskit (Engels) bij de hand als beknopt naslagwerk.